🦋 همیشه شعر به راه و قافیه خوب است 🦋

تو را دانشِ دین رهانَد درست
درِ رستگاری به بایدت جُست

دِلت گر نخواهی که باشد نَژَند
همان تا نگردی تنِ مُستنمد

چو خواهی که یابی زِ هر بَد رها
سَر اندر نیاری به دامِ بلا

بُوی در دو گیتی زِ بد رستگار
نکوکار گردی برِ کردگار

به گفتارِ پیغمبرت راه جوی*
دِل از تیرگی‌ ها بدین آب شوی

چه گفت آن خداوندِ تنزیل وُ وحی
خداوندِ امر وُ خداوندِ نهی

که من شارستانم علیّم درِ اوست*
درست این سَخُن گفت پیغمبرت

گواهی دهم کاین سَخُن‌ رازِ اوست*
تو گویی دو گوشم بر آوازِ اوست

حکیم این جهان را چو دریا نِهاد
برانگیخته موج از او تندباد

چو هفتاد کَشتی بر او ساخته
همه بادبان‌ ها بر افراخته

یکی پهن کَشتی به سانِ عروس
بیاراسته همچو چشمِ خروس

محمّد بدو اندرون با علی*
همان اهل بیت نبیّ وُ ولی

اگر چَشم داری به دیگر سَرای*
به نزدِ نبیّ وُ علی گیر جای

گَرَت زین بَد آید گناهِ من است*
چُنین است وُ این دین وُ راهِ من است

بر این زادم وُ هم بر این بُگذرم*
چُنان دان که خاکِ پیِ حیدرم

نِگر تا به بازی نداری جهان
نه برگردی از نیک پی هَمرهان

همه نیکی‌ ات باید آغاز کرد
چو با نیک‌ نامان بُوی هَم نبرد

از این در سَخُن چند رانم هَمی
همانا کَرانه ندانم هَمی 🌷

شاهنامهٔ حکیم فردوسی به کوشش: استاد جلال خالقی مطلق، دفتر یکم

🟦 دکتر عبدالحسین زرین کوب: حکیم ابوالقاسم فردوسی، شیعه ایی بود که دنبالِ احیاء حکومتِ شاهانِ خودکامه و هوس رانِ ساسانی را نداشت، امام علی (ع) قهرمانِ رویاهایِ او بود.

🟥 این دهقان زادۀ طوس، که در تمامِ شهر او را به نامِ ابوالقاسم فردوسی شناختند آرزو داشت ایرانِ تازه یی بسازد: ایرانِ تازه یی که اسلام روحِ آن باشد و قدرتِ جسمانی و عنصریِ آن را کوشش و جوششِ دهقانانِ ایرانی و کار و زحمتِ هوتخشان و پیشه ورانِ نستوهِ آن به وجود بیاورد.

🟦 بازگشت به دنیایِ باستانی را که ورودِ اعراب به سرزمینِ ایران آن را در زیرِ آوارِ بیدادیهایِ گذشته اش مدفون کرده بود آرزو نداشت. به احیاء آیینِ گذشته، که در دنیایِ باستانی تمامِ قدرتهایِ روحانیِ خود را در پشتیبانیِ پادشاهانِ خودکامه و هوسرانِ ساسانی صرف کرده بود، در مقابلِ آیینِ تازه هیچ نیرویِ روحانی و قدرتِ مقاومت نداشت، نمی اندیشید.

🟥 از شاهزادگانِ محلّی، که راست یا دروغ نژادِ خود را به شاهانِ کیان و پهلوانانِ افسانه ها می کشیدند و جُز اندیشۀ سروری و مهتری هیچ آرمانی در خاطرشان راه نداشت، امیدی نداشت. آنچه امروز احساساتِ ملّی می خوانند و غلبۀ آن را موجبِ بیگانه دشمنی، و محدود کردنِ انسانیّت می شمرند در ذهنِ وی، صورتِ تعبیر نیافته بود.

🟦 شیعی مذهب بود، و مثلِ همکیشانِ خود، از تجاوزِ دایم ترکانِ سنّی بر مرزهایِ شرقیِ ایران رنج می برد و عمّالِ خلیفۀ بغداد را در مرزهایِ غربیِ آن، مثلِ خودِ خلیفه به چشمِ غاصب می نگریست. ایرانی که او آرزویِ احیاء آن را داشت در فاصلۀ بینِ آموی و اروند - جیحون و دجله - نمی گنجید و به آنچه خلیفۀ بغداد و دست نشاندگانش در سرتاسر آن، به نام حاکم و سلطان برقرار کرده بودند محدود نمی ماند،

🟥 از کودکی چنانکه خودش همه جا می گفت، به مهرِ حیدر پرورش یافته بود، و مثلِ هر شیعۀ اخلاص کیش دوست داشت تا پایانِ عمر این دوستی و خاکباشی را نسبت به علی و خاندانِ او در درونِ جانش حفظ کند.

🟦 علی برای وی قهرمانِ رؤیاها بود: دلاوری، عدالت، دوستی و پارساییِ او نمونه یی بود که او می پنداشت بدونِ آن، ایرانِ او، ایرانِ پدرانش که از دستِ خلفا ستم دیده بود، و عمّالِ خلفا آن را پاره پاره، و آکنده از جور و خون و جنایت کرده بودند، نمی توانست به یک ایرانِ تازه تبدیل بیابد.

اَیا شاه محمودِ کشورگشای
زِ کَس گر نترسی، بترس از خدای

گر ایدون که گیتی به شاهی تو راست
نگویی که این خیره گفتن چراست

که بَد دین وُ بَد کیش خوانی مرا
منم شیرِ نر، میش خوانی مرا

نبینی تو این خاطرِ تیزِ من
نیندیشی از تیغِ خون‌ ریزِ من

تو این نامهٔ شهریاران بخوان
سَر از چرخِ گَردان همی مگذران

مَرا سهم دادی که در پایِ پیل
تنت را بسایم، چو دریایِ نیل

نترسم که دارم زِ روشن‌ دِلی*
به دِل، مهرِ جانِ نبی وُ علی

مرا غَمز کردند کآن پُر سُخن*
به مهرِ نبی وُ علی شد کُهن

گر از مهرِ ایشان حکایت کنم*
چو محمود را صد حمایت کنم

اگر شاه محمود از این بُگذرد
مَر او را به یک جو نسنجد خرد

من از مهرِ این هر دو شه نگذرم*
اگر تیغِ شه بگذرد بر سَرَم

منم بندهٔ هر دو تا رستخیز*
اگر شه کند پیکرم ریزه‌ ریز

جهان تا بوَد شهریاران بوَد
پیامم برِ نام‌ داران بوَد

که فردوسیِ طوسیِ پاک‌ جُفت
نه این نامه بر نامِ محمود گفت

به نامِ نبی وُ علی گفته‌ ام*
گهرهایِ معنی بسی سُفته‌ ام

نه زین گونه دادی مرا تو نوید
نه این بودم از شاهِ گیتی امید

بَداندیش کَش روز نیکی مباد
سخن‌ هایِ نیکم به بد کرد یاد

هر آن کس که شعرِ مرا کرد پَست
نگیردش گردون گردنده دست 🌷

شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی نسخهٔ دانشگاه کمبریج

اگر چَشم داری به دیگر سَرای*
به نزدِ نبی وُ علی گیر جای

گَرَت زین بَد آید گناهِ من است*
چُنین است وُ این دین وُ راهِ من است

بر این زادم وُ هم بر این بُگذرم*
چنان دان که خاکِ پیِ حیدرم

دِلت گر به راهِ خطا مایل است*
تو را دشمن اَندر جهان خود دِل است

نباشد جُز از بی‌ پدر دشمنش*
که یزدان به آتش بسوزد تنش

هر آنکس که در جانش بغضِ علی است*
از او زارتر در جهان زار کیست

نِگر تا نداری به بازی جهان
نه برگردی از نیک پی هَمرهان

همه نیکی‌ ات باید آغاز کرد
چو با نیک‌ نامان بُوی هَمنَورد

از این در سخن چند رانم هَمی
همانا کَرانَش ندانم هَمی 🌷

پ.ن:

حکیم ابوالقاسم فردوسی: دشمنانِ امام علی (ع) حرام زاده و جهنمی اند.

کتاب شاهنامه فردوسی، چاپ مسکو - جلد اول - صفحه ۲۰

🟦 حکیم ابوالقاسم فردوسی می‌ گوید: کسی که خدانَشناس باشد، بی‌ خِرَد و دِلش تاریک است. با او همنشین و هم سفره نشوید. چون چنین کسی اصلاً آدم نیست:

نَشایَد خور وُ خواب با آن نشست
که خَستو¹ نباشد به یزدان که هست

دِلَش کور باشد، سَرَش بی‌ خِرَد
خردمَندَش از مردمان نَشمُرَد 🌷

پ.ن:

۱. خَستو یعنی مُعتَرِف، آن مصرع، یعنی کسی که به خداییِ خداوند، اقرار نداشته باشد.

کتاب شاهنامه فردوسی، چاپ مسکو - جلد سوم - صفحه ۲۰۳

🟦 بارالها؛ از کویِ تو بيرون نشود، پایِ خيالم، نکند فرق بِه حالم، چِه برانی، چِه بخوانی، چِه بِه اوجم برسانی، چِه بِه خاکم بکشانی، نه من آنم که برنجم، نه تو آنی که برانی؛ نه من آنم که زِ فيضِ نگهت چشم بپوشم، نه تو آنی که گدا را ننوازی بِه نگاهی، در اگر باز نگردد، نروم باز بِه جایی، پشتِ ديوار نشينم چو گدا بر سرِ راهی، کس بِه غير از تو نخواهم، چِه بخواهی چِه نخواهی، باز کن در که جُز اين خانه مرا نيست پناهی. 🌷

پ.ن:

زِ روز گذر کردن اندیشه کن
پرستیدنِ دادگر پیشه کن

بِه نیکی گرای وُ میازار کس
رهِ رستگاری همین است وُ بس (حکیم فردوسی) 💙

🌸 خط: استاد علی حدادی 🌸

پ.ن۲:

🔹 خدايا! تو می دانی كه تار و پودِ وجودم با مهرِ تو سرشته شده است. از لحظه‌ ای كه بِه دنيا آمده‌ ام، نامِ تو را در گوشم خوانده‌ اند و يادِ تو را بر قلبم گره زده‌ اند. تو می دانی كه در سراسرِ عمرم، هيچگاه تو را فراموش نكرد‌ه‌ ام. در سرزمين‌ هایِ دور دست، فقط تو در كنارم بودی. در شب‌ هایِ تار، فقط تو انيسِ دردها و غم‌ هايم بودی. در صحنه‌هایِ خطر، فقط تو مرا محافظت می كردی. اشك‌ هایِ ريزانم را فقط تو مشاهده می نمودی. بر قلبِ مجروحم فقط يادِ تو و ذكرِ تو مرهم می گذاشت.

🔹 خدايا! تو می دانی كه من در زندگیِ پُر تلاطمِ خود، لحظه‌ ای تو را فراموش نكردم. همه جا بِه طرفداریِ حق قيام كردم. حق را گفتم. از مكتبِ مقدسِ تو در هر شرايطی دفاع كردم. كمال و جمال و جلالِ تو را، بر همه مخالفان و منكرانِ وجودت عرضه كردم و از تهمت و بدگويی ها و ناسزاهایِ آنها ابا نكردم. در آن روزگاری كه طرفداری از اسلام، بِه ارتجاع و قهقراگری، تعبير می شد و كمتر كسی جرأت می كرد كه از مكتبِ مقدسِ تو دفاع كند؛ من در همه جا، حتی در سرزمين‌ هایِ كفر، عَلَمِ اسلام را بر می افراشتم و با تبليغِ منطقی و قلبی خود، همۀ مخالفين را وادار بِه احترام می كردم.

🔹 و تو ای خدای بزرگ! خوب می دانی كه اين، فقط بر اساسِ اعتقاد و ايمانِ قلبیِ من بود و هيچ محركِ ديگری جُز تو نمی توانست داشته باشد. خدايا! از آنچه كرده‌ ام اجر نمی خواهم و بِه خاطرِ فداكاری هایِ خود بر تو فخر نمی فروشم؛ آنچه داشته‌ ام تو داده‌ ای و آنچه كرده‌ ام، تو ميسر نموده‌ ای. همۀ استعداد‌هایِ من، همۀ قدرت‌ هایِ من، همۀ وجودِ من زادۀ ارادۀ تو است. من از خود چيزی ندارم كه ارايه دهم. از خود كاری نكرده‌ ام كه پاداشی بخواهم. (شهید دکتر مصطفی چمران) 💙

🟦 دکتر مرتضی ثاقب فر جامع شناس، نویسنده‌، پژوهشگر تاریخ و شاهنامه پژوه: اکنون فرهنگ و دینِ اسلام جایِ خود را بِه نیکی باز کرده است و فرجامِ دو سده پیکار نظامی - سیاسی و شاید سه سده نبردِ اندیشه ای، به پیدایی مذهبها و فرقه های گوناگونی انجامیده است که هر یِک بِه شیوه ای خود را بِه اسلام می چسبانند، امّا براستی بیشتر آنها از آمیزه اندیشه ها و آیین هایِ کهنِ ایران با باورهایِ اسلامی ساخته شده اند.

🟥 حتی میهن دوستِ پُرشور و هنرمندِ والأمنش و پاک باخته ای چون فردوسی طوسی، شیعیِ وفادار و دلیری است که نه تنها از ستایشِ آیین هایِ کهنِ ایران، بلکه از نازش بِه باورداشتهایِ شیعیِ خود، آن هم در آن چیرگیِ ترکانِ حنفی غزنوی و تیرگیِ تعصّب دستگاه ایشان، باکی بِه خود راه نمی دهد.

🟪 بدین گونه، با همه جداکیشیها و بسیارکیشیها، و با پذیرش ساده این حقیقت که ایرانیان از آمیزه آیین هایِ باستانیِ خویش با باورداشتهایِ اسلامی مذهبِ نویی ساخته اند. و اکنون سرگرمِ پالایش و ویرایش و چِه بسا آرایشِ آن هستند، با این حال، این راستی برجاست که سراسرِ ایران بیش از پیش پذیرایِ دینِ اسلام در چهره ها و گزارشها و برداشتهای گوناگونِ آن، گشته است و بویژه روستاها که تا آن زمان کما بیش از رخته اسلام برکنار مانده بودند.

🔴 شاهنامۀ فردوسی و فلسفۀ تاریخ ایران، مرتضی ثاقب‌ فر، ص ۷۸ 🔴

━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 استاد حبیب یغمایی، شاعر، محقق، متن شناس و پژوهشگر ادبی معاصر: در اوایل امر که سلطان محمود اشعارِ شاهنامه را دیده و شنیده، ستوده و پسندیده است. امّا اندك اندك از فردوسی رنجیده و این رنجش همواره فزونی گرفته است. رنجشِ محمود از شاعر چند علّت دارد:

۱. نخست این که محمود توقّع داشته که فردوسی همچون دیگر شاعرانِ درباری فقط و فقط در تمجید و ستایشِ او داد سخن دهد و فردوسی را نظری برتر از اینها بوده است.

۲. دیگر این که فردوسی پهلوانانی ساخته که از نبرد و خوی و صفتِ انسانی برتری هائی باور نکردنی دارند و محمود معتقد بوده که در سپاهیانِ او دلیرانی چون رستم بسیار است.

۳. دیگر اینکه فردوسی مسلمانی ثابت و معتقد و موحد است. و از شیعیانِ علی بن ابی طالب و اهل بیت است. از صاحبِ ذوالفقار و منبر امّیدِ شفاعت دارد. و سرافکنده بر خاكِ پایِ وصّی است. و در گناه مِی گساری از خواهشگریِ علی در روزِ محشر اطمینان می دهد. و بِه سلطان نیز چنین پند می دهد. مسلّم است چنین شیعه ای با ایمان، موردِ نظر و قبولِ سلطانی سنّی متعصّب نمی تواند بود.

🔴 فردُوسی و شاهنامه او، به اهتمام حبیب یغمایی، ص ۲۲ و ۲۳ 🔴

━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 دولتشاه سمرقندی شاعر و تذکره نویس قرن نهم هجری با نقل ماجرایی شبیه به نقل نظامی عروضی علت طرد شدن فردوسی را رافضی (شیعه) بودن او می داند، او می نویسد: سلطان گاه گاه او را نوازش و تفقّدی فرمودی و مربّئ او شمس الكفاۀ خواجه احمد بن حسن میمندی بوده و مدحِ او گفتی و التفات بایاز که از جملۀ خاصان بوده نمی كرد و اباز ازین معنی تافنه شد، و از روی معادات در مجلس خاص بِه عرضِ سلطان رسانید که فردوسی رافضی (شیعه) است و سلطان محمود در دین و مذهب بغایت صلب بوده است و در نظرِ او هیچ طائفه دشمن تر از رفَضَه نبوده است، خاطر سلطان ازین سبب بر فردوسی متغیّر شد.

🔴 تذکر الشعراء، تالیف دولتشاه سمرقندی، به اهتمام ادوارد براون، ص ۵۳ 🔴

━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 استاد مجتبی مینوی، ادیب پژوهشگر، مصحح و شاهنامه پژوه نامدار معاصر پیرامون علل اختلاف محمود غزنوی و حکیم فردوسی می نویسد: فردوسی متوقّع بود که شاه کتابِ او را بپسندد و از برایِ او صله ای بفرستد، همچنانکه شاعرانِ دیگر صله می داده و سایرِ پادشاهان بِه شعرایِ دیگر صله می داده اند.

🟥 امّا بِه علّتی از علل یا بِه چند علّت سلطان محمود بِه کتابِ او نظر عنایتی نیفگنده است و برایِ او صله ای نفرستاده، اشاراتی به بعضی از این علّت ها در شاهنامه و در مآخذ مختلف هست. مثل اینکه: شیعی بودن فردوسی موجبِ حرمانِ او شد.

🔴 فردوسی و شعر او، نگارش مجتبی مینوی، ص ۴۱ 🔴

━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 ملک الشعرای بهار شاعر، ادیب، نویسنده و تاریخ نگار معروف معاصر در مورد عقیده و مذهب فردوسی می نویسد: خوب، فردوسی چِه فلسفه و چِه مقصودی داشته است. فردوسی بی شک مردی شیعه بوده است و چون شعوبی بوده طرفدارِ احیایِ نامِ عجم بوده است. و چون شیعه بوده طبعا معتزلی هم بوده است و با حشویان و قشریان اشعری و حنابله که خدا را مجسّم می دانند، مخالفت داشته، لهذا برایِ این درس خوانده که از عقایدِ خود حمایت کند، و مردم را بِه فلسفۀ خود و بِه مقصودِ خود ارشاد نماید. حکیم ابوالقاسم فردوسی را یاد کنیم با ذکر معطر صلوات 🌷

🔴 فردوسی نامه، ملک الشعراء بهار، ص ۱۹۲ 🔴

🟦 دکتر کزازی در شرحِ ابیاتِ شاهنامه می نویسد: در این بیت ها حکیم فردوسی چونان دوستارِ خاندان و باورمندی استوار و پُر شور بِه آیینِ شیعی، آوا برافراشته است و بی هیچ بیم و باک در جهانی دشمن کام و کین توز، از مهرِ علی (ع) سخن گفته است.

🟥 ایشان ابیاتِ تعریف از ۳ خلیفه دیگر را الحاقی بیان می کند: در میانِ بیت هایِ ۹۵ و ۹۸ در پاره ای از بر نوشته ها، بیت هایی در ستایشِ ۳ خلیفه نخستین آورده شده است که بیت هایی اند خام و سست و پاره ای نیز بِه یکبارگی، بی اندام و ناتندرست، بیت هایی که بِه هیچ روی با دیگر بیت هایِ شاهنامه همسنگ و همساز نمی توانند بود و سخنِ سخته و ستوار حکیم فردوسی را نمی توانند سزید و برازید.

🟪 ناسازیِ این بیت ها با بیت هایِ پیشین و پسینشان آنچنان است که اگر این بیت ها را بستریم، بدان سان که در این متن ویراسته دیده می آید، نه تنها گزند و زیانی بِه سخن نمی رسد، بافتارِ آن در هم تنیده تر خواهد شد و ساختارش سنجیده تر و ستوارتر. برهانی دیگر در بر افزودگی (الحاقی بودن) این بیت ها کیشِ فردوسی است. بزرگمردِ توس چونان دوستارِ پُر شورِ خاندان، نمی تواند مولا علی (ع) را که درود خدا بر او باد! با آن سه تن دیگر در یک تراز و ترازو بنهد.

🔴 دانلود نامه باستان، جلد ۱، ص ۲۴۳الی ۲۴۹ 🔴

━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 استاد جلال خالقی مطلق ادیب، پژوهشگر و شاهنامه پژوه نامدارِ ایرانی در بحثی که بِه معرفی ابیاتِ الحاقیِ شاهنامه پرداخته، علاوه بر شیعه دانستن حکیم فردوسی، بیت هایی که از ۳ خلیفه دیگر تمجید کرده اند را الحاقی می داند که متعلق بِه حکیم فردوسی نیستند:

🟥 نخستین دستبردِ بزرگی که خیلی زود در متنِ شاهنامه زده اند، در همان دیباچۀ کتاب است، در قطعه ای که شاعر در ستایشِ مذهبِ خود گفته است و چون شاعر، شیعی مذهب و در عصری که در ایران پیروانِ تشیّع در اقلیتِ محض بوده اند، در بیانِ عقیدۀ خود سخت بی پروا بوده، از این رو خوانندگانِ سنی که عقیدۀ مذهبیِ شاعر را توهینی بِه مذهبِ خود دانسته اند، بیت هایی در ستایشِ ابوبکر و عمر و عثمان درونِ متن کرده اند.

🔴 دانلود معرفی قطعات الحاقی شاهنامه، فصلنامۀ ایران نامه، ش ۹، ص ۲۸ الی ۳۱ 🔴

━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 پروفسور ادوارد براون، ایرانشناس و خاورشناس پُر آوازه بریتانیایی می نویسد: در یکی از ادوارِ بعد شاید در اواخرِ قرن یازدهم میلادی بِه تدریج غزالی و دیگران تصوف را کم و بیش در قالبِ یک روشِ فلسفی ریختند و تا حد معتنابهی بِه تسنن پیوستند.

🟥 این نکته قابل توجه است که از قدما، سنائی و عطار و جلال الدّین رومی بزرگترین عرفایِ سخنورِ ایران هر سه از اهل سنت و جماعت بوده اند، و اشعارشان مشحون است از نعتِ ابوبکر و عمر و از دشمنانِ آشکار معتزله و فلاسفه بشمار می روند، و حال آنکه تصوف در متقدمین از شعراء شیعه ایران مانند حکیم فردوسی و ناصر خسرو که از اسمعیلیان است، تأثیر چندان نداشته است.

🔴 تاریخ ادبی ایران، جلد اول، صفحه ۶۳۸ 🔴

━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 هانری ماسه خاورشناس، ایران شناس و محققِ فرانسوی با تاییدِ اصلی بودن ابیاتِ مدحِ پیامبر اکرم (ص) و امام علی (ع) پیرامونِ عقیده و مذهبِ حکیم فردوسی می نویسد: مذهبِ شیعه سالیانِ دراز بود که در طوس جایگزین شده بود. حکیم فردوسی پنهان نمی داشت که بِه این مذهبِ مخالف وابسته است، چنانکه در مقدمۀ شاهنامه علاقۀ خود را بِه خاندانِ علی (ع) ابراز می دارد و خاکِ پایِ این خلیفۀ شهید را توتیایِ چشم می داند، جایی که می گوید: منم بندۀ اهل بیت نبی، ستایندۀ خاکِ پایِ وصی.

🔴 فردوسی و حماسۀ ملی، ترجمۀ مهدی روشن ضمیر، چ ۱۳۵۰، ص ۹۸ 🔴

‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 ژول مول خاورشناس آلمانی، متخصص در ادبیات و زبان فارسی، مترجم و مصححِ شاهنامه، پیرامونِ عقیده و مذهبِ حکیم فردوسی می نویسد: از آن جمله بود داستانِ رستم و اسفندیار که چون بِه دستِ رستم پسر فخرالدوله دیلمی رسید، پانصد سکه زر بِه برید داد و دو برابرِ آن را برایِ شاعر فرستاد و از وی دعوت کرد که به دربارِ او آیدد و همه گونه پذیرایی و بزرگداشت وعده کرد. حسن میمندی پذیرشِ صله امیری را که محمود دشمنِ سیاسی و مذهبی اش بود از جانبِ حکیم فردوسی گناه شمرد، زیرا که دیلمی و حکیم فردوسی شیعی مذهب و محمود و ميمندی سنی بودند.

🔴 دیباچه شاهنامه، ژول مول، ترجمه جهانگیر افکاری، ص ۹۰ و ۹۱ 🔴

━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 عبدالجلیل قزوینی رازی، عالم برجسته و پُر اطلاعِ شیعه در قرن ششم، در کتابِ استوار نقض که حدود ۵۶۰ هجری نوشته، نامِ حکیم فردوسی را در صدر اسامیِ شعرایِ پارسی زبان و شيعه اثنی عشری آورده و از وی بِه عنوانِ یک شاعر شیعی متعصب یاد کرده است. او بیان می کند که: امّا از شعراء پارسیان که شیعی و معتقد و متعصب بوده اند هم اشارتی برود بِه بعضی اولا فردوسی طوسی شیعی بوده است و در شاهنامه در مواضع (گوناگون) بِه اعتقادِ خود اشارت کرده است.

🔴 النقض، عبدالجلیل قزوینی رازی، ص ۲۳۱ 🔴

━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 تئودور نولد که نویسنده و از بزرگترین خاورشناسان آلمانی، با تاییدِ تشیّعِ حکیم فردوسی، پیرامون ابیاتِ مدح امام علی (ع) در شاهنامه می نویسد: چنین بنظر می رسد که حکیم فردوسی نسبت بِه امام علی (ع) در واقع تمایلِ شدید و محبّت داشته است و باینکه در زمانِ سلطان محمود هر نوع تشیّع متهم و مظنون بود، پس اینگونه اظهاراتِ حکیم فردوسی مستلزمِ علت هایِ خارجی نبوده است، در نتیجه اصالتِ این بیت ها یقین است، مخصوصا برایِ آنکه علّت داشت در زمانِ سلجوقیان که نیز بهمین اندازه سنیان متعصبی بودند، اینگونه بیت هایِ شیعی اضافه شود، خود حکیم فردوسی در هجونامه چندین بار اشاره می کند که او از لحاظِ افشایِ عقاید رفض (یعنی عقاید تشیّع) طرفِ بغضِ سلطان محمود واقع شده است. با این مطلب روایت هایی که حکیم فردوسی را از لحاظِ تمایلِ شدید بِه عقیده تشيّع منفورِ سلطان محمود می دانستند، نیز تطبیق می کند.

🔴 دانلود حماسه ملی ایران، چاپ سوم، ترجمه بزرگ علوی، ص ۷۷ الی ۷۹ 🔴

━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━‏━━━━━━━━━━━

🟦 حکیم فردوسی: راه نجات در اطاعت از امام علی (ع) است. دشمنانِ امام علی (ع) حرام‌ زاده اند: حکیم ابوالقاسم فردوسی: که من شهرِ علمم، علیّم دَر است، درست این سخن قولِ پیغمبر است؛ منم بندۀ اهل بیت نبی، ستاینده خاکِ پایِ وصی؛ اگر چَشم داری بِه دیگر سرای، بِه نزدِ نبی و وصی گیر جای؛ گرت زین بد آید گناه من است، چنین است این رسم وُ راه من است؛ دِلت گر به راه خطا مایل است، ترا دشمن اندر جهان خود دِل است؛ هر آنکس که در دلش لغضِ علیست، ازو در جهان زارتر زار کیست؟؛ نباشد بِه جز بی‌ پدر¹ دشمنش، که یزدان بِه آتش بسوزد تنش. حکیم ابوالقاسم فردوسی را یاد کنیم با ذکر معطر صلوات 🌷

۱. بی‌ پدر به معنی کسی نیست که پدرش مُرده باشد. بلکه کنایه از حرامزادگی دشمنانِ امام علی (ع) است. این اسکن از کالج برین‌ مور پنسیلوانیای ایالات متحده امریکا به دست آمده است.

جهان یادگارست وُ ما رفتنی
بِه گیتی نمانَد بِه جُز مردمی

بِه نامِ نکو، گر بمیرم رواست
مرا نام باید، که تن مرگ راست

کجا شد فریدون وُ هوشنگ شاه
که بودند با گنج وُ تخت وُ کلاه

برفتند وُ ما را سپردند جای
جهان را چنین است آیین وُ رای 🌷

منم بندهٔ اهلِ بیتِ نبی
ستایندهٔ خاکِ پایِ وصی

برین زادم وُ هم برین بگذرم
چنان دان که خاکِ پیِ حیدرم 🌷

📚 شاهنامه فردوسی، چاپ مسکو، جلد سوم، ص ۱۶۹

🌸 تابلو (فاتح خیبر) اثر حسن روح الامین 🌸